خصوص جست‌وجو و فكر خود را پخته و تأييد كند ؛ منظورش امتحان يا فضل‌فروشى و مناظره و مغالبهء جدلى نبوده است . فكر تازهء ابو ريحان همان است كه در كتاب الهند تأليف حدود 422 ه ق 1030 م در دو موضع بيان كرده و در قانون مسعودى نيز سربسته بدان اشاره نموده است ، امّا در كتاب الهند . 1 . در يك جا مىگويد : « على « 1 » انّه ممكن بل كالواجب تقاطر ربعين من أرباع الأرض يابسين و تقاطر الآخرين من الماء مغمورين فيرون الأرض فى الوسط » . 2 . و در جاى ديگر باز مىگويد : « و أمّا نحن فوجودنا الاستقرائى يقتضى اليبس فى أحد ربعيها الشمالين و نتفرس لأجله فى الربع المقاطر له مثل ذلك » . « 2 » 3 . در قانون مسعودى نيز مىگويد كه حصر عمارت در يك ربع شمالى علت و موجب طبيعى ندارد ؛ يعنى از روى قواعد علمى ممكن است كه قسمت ديگر زمين نيز خشكى قابل عمارت باشد « و جعلوا العمارة فى أحد الربعين الشماليين لا انّ ذلك موجب أمر طبيعى » . « 3 » خوانندگان را به اين نكته توجه مىدهم كه ابو ريحان در « تحديد نهايات الاماكن » كه تاريخ تحرير بعض فصولش سنهء 409 ه ق و سال ختم تأليفش به قرينهء نسخهء خطى موجود 416 ه ق است هم در اين‌باره كه آيا در نيمكرهء جنوبى زمين نيز خشكى قابل عمارتى هست يا نيست ؛ بحث بسيار مفصل كرده است .

--> ( 1 ) . الا : طبع زاخائو ، ص 133 . ( 2 ) . كتاب الهند ، ص 224 طبع حيدرآباد دكن و ص 135 طبع زاخائو . ( 3 ) . ج 2 ، ص 536 .